chelmno.info - Chełmno nad Wisłą

W związku z ubiegłoroczną imprezą Pamięć i Tolerancja w Chełmnie oraz Świeciu, o której wspominałem w serwisie chelmno.info, zwrócił się do mnie urodzony w 1936 r. w Chełmnie mieszkaniec Berlina, prosząc o pomoc w ustaleniu okoliczności śmierci swoich dziadków po stronie ojca - mieszkańców Lisewa żydowskiego pochodzenia zabitych na początku okupacji niemieckiej jesienią 1939 r.

Prośbę dotąd tylko na tyle spełniłem, iż przeglądałem dostępną mi literaturę naukową, którą z racji opracowania artykułu o losach Chełmna w latach 1939-1945 r. posiadam. Niestety żadnych konkretnych danych o tych osobach nie znalazłem. Dlatego mogłem pytającemu jedynie opisać w ogólnych zarysach zbrodniczą działalność przeprowadzoną przez niemieckiego okupanta na terenie powiatu chełmińskiego w pierwszych miesiącach po wybuchu wojny za pomocą tzw. „Selbstschutzu” (nadzorowanej i dowodzonej przez SS organizacji paramilitarnej skupiającej niektórych miejscowych Niemców).

Ponieważ wiosną zeszłego roku musiałem na kilka miesięcy przerwać redagowanie serwisu internetowego chelmno.info, również w sprawie p. Gerharda Reina, tak się nazywa były mieszkaniec Chełmna, żadnych dalszych kroków nie podjąłem. Odczuwam jednak pewną powinność w tym zakresie i chciałbym poprzestać nie tylko na lekturze literatury. Liczę po cichu na „siłę Internetu”, dokładnie na wspomnienia jeszcze żyjących świadków tych dramatycznych dni jesienią 1939 r. oraz wiedzę historyków-znawców tematu, którzy przypadkowo trafią na niniejszy wpis.
Może ktoś posiada bliższe wiadomości o rodzinie p. Reina, może ktoś zna pisemne materiały, do których dostępu nie mam? Dlatego chciałbym podsumować w tym miejscu relacje (nieznającego języka polskiego) p. Gerharda Reina o tragicznych losach jego rodziny i przedstawić pytania, na które on szuka odpowiedzi:

Protestancka rodzina matki p. Gerharda Reina mieszkała w Chełmnie przy ul. 22 stycznia (podczas okupacji Friedrichstraße), gdzie dziadek p. Reina o nazwisku Nell posiadał kuźnię. Po ukończeniu pierwszej wojny światowej rodzina Nell zdecydowała się nie wyjechać do Niemiec, lecz pozostać w Chełmnie. Anna, córka kowala Nella, poślubiła polskiego oficera Stanisława Rekowskiego. Druga córka Maria wychodziła w 1931 r. za mąż za żydowskiego kupca Herberta Reina z Lisewa. Gerhard Rein urodził sie w Chełmnie w październiku 1936 r.

Rodzice urodzonego w 1904 r. Herberta Reina - Louis (Luis) i Rosa (Roza) Rein - prowadzili w Lisewie małą firmę transportową, przewożąc towary i osoby np. z najbliższej stacji kolejowej do Lisewa.

Oprócz Herberta państwo Rein posiadali jeszcze pięcioro dzieci, którzy wyjechali z czasem z Lisewa do Niemiec i stali się po 1933 r. ze względu na swoje żydowskie pochodzenie ofiarami polityki rasowej nazistów:
- Helene Rein uciekła przed prześladowaniami hitlerowców do Australii.
- Hugo Rein również wybrał emigrację, jednak ciężko zachorował i zmarł w Brazylii.
Pozostałe rodzeństwo Herberta Reina, tak jak on sam, nie przeżyło okresu panowania Hitlera.
- Leopold Rein był poszukiwany ze względu na zawarcie związku małżeńskiego z chrześcijanką i popełnił w 1935 r., nie widząc innego wyjścia z sytuacji, w Berlinie samobójstwo.
- Oznaczony orderem jako żołnierz niemieckiej armii podczas pierwszej wojny światowej Georg Rein zginął w hitlerowskim obozie koncentracyjnym w Rydze.
- Betty Rein oraz jej męża Kurta Mendelsohna zamordowano w Auschwitzu.
- Herberta Reina, czyli ojca p. Gerharda Reina, uwięziono również w Auschwitzu. Stąd trafił w styczniu 1945 r. najpierw do obozu koncentracyjnego Mauthausen i potem do obozu koncentracyjnego Ebensee, gdzie zmarł w marcu 1945 r.

P. Gerhard Rein stara się od kilku lat bliżej poznać konkretne losy rodziny ojca przed i podczas wojny. Chciałby się zwłaszcza dowiedzieć, w jakich konkretnych okolicznościach zginęli (prawdopodobnie na początku listopada 1939 r.) jego dziadkowie Louis i Rosa Rein z Lisewa:

Kto był sprawcą?

Do których organizacji/jednostek należał?

Gdzie i kiedy dokładnie Louis i Rosa Rein zgineli?

Wszystkim osobom mogącym udzielić jakiejkolwiek informacji z góry dziękuję w imieniu p. Gerharda Reina za pomoc. Wszelkie informacje przetłumaczę dla p. Reina na język niemiecki i przekażę je na jego adres.

Andreas Prause